به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، سهیل اسعد در نشست علمی «مقاومت؛ راهبرد مواجهه با استعمارطلبی آمریکا» که روز شنبه به همت مرکز پژوهشهای بین الملل حوزههای علمیه در مدرسه علمیه معصومیه قم برگزار شد، با طرح این پرسش که آیا مقاومت اسلامی در میدانهای جهان اسلام با مفهوم مقاومت قرآنی و پیامبرانه انطباق کامل دارد، اظهار کرد: یکی از دغدغههای دیرینه من در موضوع مقاومت این است که بدانیم آنچه امروز در میدانهای جهان اسلام با عنوان مقاومت اسلامی شناخته میشود، تا چه اندازه با مفهوم مقاومت الهی، قرآنی و اسلامی مطابقت دارد.
ببینید:
تصاویر/ نشست علمی مقاومت، راهبرد مواجه با استعمارطلبی آمریکا
وی با تأکید بر ضرورت دقت در بهکارگیری عنوان «اسلامی» افزود: کلمه اسلام و اسلامی، واژهای سنگین و دارای مفهومی عمیق، وسیع و گسترده است؛ بنابراین باید همواره مراقب باشیم هر پدیدهای را بهسادگی اسلامی ننامیم و میزان انطباق آن را با حقیقت اسلام، قرآن، سنت و منظومه فکری اسلامی بسنجیم.
سهیل اسعد خاطرنشان کرد: ارزیابی اسلامی بودن یک پدیده، امری دائمی است و انسان باید همواره بررسی کند آنچه را اسلام میداند و با این عنوان معرفی میکند، آیا در واقعیت نیز از همین ویژگی برخوردار است یا خیر. در طول تاریخ اسلام، موضوعات متعددی با عنوان اسلامی معرفی شدهاند، اما بعدها مشخص شده است که آنگونه که تصور میشد، با حقیقت اسلام انطباق نداشتهاند.
وی تصریح کرد: بدون تردید، مقاومت کنونی در میدانهای جهان اسلام، مقاومت اسلامی است، اما در این مسیر خلأها و حلقههای مفقودهای وجود دارد که باید درباره آنها بحث کرد تا مشخص شود چگونه میتوان این مقاومت را به مرتبهای زیباتر و کاملتر ارتقا داد؛ چراکه خود مفهوم اسلامی بودن نیز دارای درجات و مراتب مختلفی است.
* مقاومت اسلامی در سه بُعد طولی، عرضی و عمقی
این استاد و پژوهشگر آرژانتینی با اشاره به اینکه از بررسی آیات قرآن، تفاسیر و احادیث میتوان به منظومهای سهبعدی از مقاومت دست یافت، گفت: من این سه بُعد را مقاومت طولی، مقاومت عرضی و مقاومت عمقی نامیدهام. البته این تقسیمبندی پیچیدگی خاصی ندارد و تعریف هر یک از این ابعاد بسیار ساده است.
وی در تشریح مقاومت طولی اظهار کرد: مقاومت طولی به معنای تقابل حق و باطل از عرش تا فرش است؛ این تقابل از خداوند و شیطان آغاز میشود، در عرصه مواجهه پیامبران با طاغوتها، اسلام با کفر، ائمه نور با ائمه نار و امت گمراه با امت هدایتشده ادامه مییابد و در نهایت به انسان منتهی میشود.
اسعد افزود: اگر کسی کافر باشد، اما اعلام کند که میخواهد در جبهه حق و در کنار مسلمانان علیه رژیم صهیونیستی بجنگد، صرف حضور او در این جبهه به معنای اسلامی بودن مقاومتش نیست؛ زیرا ما مقاومت کافر را بهعنوان مقاومت اسلامی تعریف نمیکنیم.
وی با بیان اینکه مظاهر بیرونی مقاومت، بهتنهایی برای اسلامی دانستن آن کافی نیست، گفت: ممکن است تمام جلوههای ظاهری یک حرکت، اسلامی به نظر برسد، اما اگر باطن آن اسلامی نباشد، نمیتوان آن را حقیقتاً مقاومت اسلامی دانست. در آیات جهاد قرآن کریم، همواره مفاهیمی همچون ایمان، فیسبیلالله بودن، اخلاص، توکل و ارزشهای اخلاقی اسلامی مورد تأکید قرار گرفته است.
این پژوهشگر با تأکید بر اینکه مقاومت اسلامی مفهومی فراتر از جنگ و فعالیت چریکی دارد، بیان کرد: مقاومت اسلامی دارای باطن، عمق و امتداد مشخصی است. در حقیقت، اصل تقابل حق و باطل، تقابل خداوند با هر چیزی است که در برابر او قرار میگیرد؛ خواه نام آن طاغوت باشد، خواه شیطان یا هر عنوان دیگری.
وی ادامه داد: بنابراین، اصل مقاومت اسلامی، مقاومت خداوند است و ما به نمایندگی از خداوند در این میدان حضور داریم. عبارت «فیسبیلالله» صرفاً به معنای داشتن یک نیت شخصی نیست، بلکه به این معناست که خداوند، قهرمان اصلی، مدیر و مهندس این جنگ است و همه حرکتها باید در چارچوب اراده و فرمان الهی تعریف شوند.
اسعد با اشاره به تفاوت نگاه اسلامی به مقاومت با برخی برداشتهای دیگر اظهار کرد: در برخی دیدگاهها، مفهوم باطنی مقاومت کنار گذاشته شده و مقاومت صرفاً به حمل سلاح، دفاع از وطن، دفاع از مظلوم و حمایت از مستضعفان محدود میشود؛ درحالیکه دفاع از مظلوم، مستضعف و سرزمین، از جلوههای دفاع از جبهه حق و در حقیقت دفاع از خداوند است.
وی افزود: ما جنگ مستقلی صرفاً برای دفاع از مظلوم نداریم، بلکه از آن جهت در برابر ظالم میایستیم که خداوند چنین فرمانی داده و این حرکت در چارچوب اطاعت از خداوند معنا پیدا میکند. اطاعت الهی حتی میتواند عنوانها و ملاکهای بشری را تغییر دهد؛ بنابراین، ملاک نهایی در مقاومت اسلامی، فرمان خداوند است.
این استاد آرژانتینی تأکید کرد: اگر مشاهده کردید حرکتی با عنوان مقاومت به سمتی میرود که خداوند در آن جایگاهی ندارد، بدانید که آن حرکت اسلامی نیست. حتی اگر گروهی ادعا کنند میتوانند رژیم صهیونیستی را نابود و فلسطین را آزاد کنند، اما شرط تحقق این هدف را کنار گذاشتن ایمان و پذیرش الحاد قرار دهند، چنین حرکتی را نمیتوان مقاومت اسلامی نامید.
* دفاع از مظلوم بدون مبانی توحیدی، تمام حقیقت مقاومت نیست
اسعد با اشاره به تلاش جریانهای مختلف برای جدا کردن ظاهر مقاومت از محتوای الهی آن، گفت: در طول تاریخ، دشمنان تلاش کردهاند مفهوم باطنی مقاومت را کنار بزنند و تنها ظاهر آن را حفظ کنند. از همین منظر، نمیتوان صرفاً به دلیل مبارزه با ظلم و استعمار، شخصیتهایی مانند چگوارا، فیدل کاسترو و هوگو چاوز را در منظومه مقاومت اسلامی و در جایگاه شهید قرار داد؛ زیرا صرف مبارزه، بدون برخورداری از مبانی توحیدی، برای تحقق این عنوان کافی نیست.
وی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری در نقد سوسیالیسم افزود: شهید مطهری در کتاب خود درباره سوسیالیسم، به این نکته اشاره میکند که اشکال اصلی ما به سوسیالیسم این نیست که طرفداران آن به دنبال عدالت، دفاع از مظلوم یا برابری نیستند؛ بلکه مسئله این است که اهداف سوسیالیسم محدود است.
این پژوهشگر ادامه داد: فرض کنید هدف یک جریان، برقراری مساوات و برابری باشد؛ همه انسانها را سیر کند، به همه غذا بدهد و نیازهای اقتصادی آنان را تأمین کند. حتی ممکن است آمریکا در آمریکای لاتین به همه فقرا و مستضعفان خانه، حقوق دو هزار دلاری، غذا و امکانات رفاهی بدهد. آیا با تحقق این اهداف باید بگوییم آمریکا به جریان خوبی تبدیل شده است؟ خیر؛ زیرا پس از تحقق اهداف مادی و اقتصادی، تازه جهاد ما برای معنا و روح انسان آغاز میشود.
وی با تأکید بر اینکه مقاومت اسلامی نباید در مرزهای جغرافیایی و اهداف مادی محدود شود، اظهار کرد: ما فقط برای زمین و سرزمین نمیجنگیم، بلکه برای خداوند مبارزه میکنیم. مفهوم «فیسبیلالله» آنقدر گسترده است که نباید آن را به ایران، یک ملت یا یک سرزمین محدود کنیم. ایران در این منظومه جایگاه مهمی دارد، اما افق مقاومت اسلامی بسیار فراتر از مرزهای ملی است.
اسعد با اشاره به دیدگاه امام خمینی(ره) درباره تشکیل حزب مستضعفان جهان گفت: حضرت امام از حزب مستضعفان جهان سخن میگفتند، نه صرفاً حزب مستضعفان مسلمان یا یک منطقه خاص. تأکید بر واژه «جهان» نشان میدهد که افق این حرکت باید بسیار گسترده باشد و تمام بشریت را دربرگیرد.
وی افزود: بنابراین، مقاومت طولی به این معناست که از خداوند و دفاع از جبهه حق آغاز کنیم و دفاع از اسلام، وحی، قرآن، اهلبیت(ع)، پیامبران و امتهای هدایتشده را در یک منظومه واحد ببینیم. اگر در این مسیر، بخشی از این منظومه را نادیده بگیریم و مثلاً بگوییم برای فلان پیامبر یا فلان وحی مبارزه نمیکنیم، در حقیقت در مقاومت طولی دچار خلأ شدهایم.
* مقاومت اسلامی، امتدادی تاریخی از حضرت نوح(ع) تا ظهور امام زمان(عج)
این استاد و پژوهشگر آرژانتینی در تبیین دومین بُعد مقاومت، یعنی مقاومت عرضی، اظهار کرد: مقاومت عرضی به معنای حرکت امت در میدان مقاومت و امتداد آن در طول تاریخ است. ما مقاومت مقطعی نداریم که بگوییم چون انقلاب اسلامی به پیروزی رسیده است، از این زمان مقاومت اسلامی آغاز شده یا پس از امام خمینی(ره) این مسیر را دنبال میکنیم.
وی ادامه داد: مسئله مقاومت از حضرت آدم(ع) آغاز شده و در طول تاریخ، از طریق پنج ایستگاه اصلی به نام پیامبران اولوالعزم، سپس ائمه اطهار(ع)، امام علی(ع) و در نهایت امام زمان(عج) امتداد یافته است. تمام این ایستگاهها اجزای یک حرکت تاریخی واحد هستند که مقاومت امروز ما نیز بخشی از آن به شمار میرود.
اسعد با اشاره به کتاب «قافله بشریت» اثر شیخ اکرام برکات، عالم دینی لبنانی، گفت: ایشان در این کتاب، جهاد را خطی ممتد از آغاز خلقت تا روز قیامت معرفی میکند و معتقد است پیامبرانی که خداوند متعال فرستاده، ایستگاههای تربیتی این حرکت تاریخی بودهاند تا بشر در هر مرحله به سطحی از آمادگی و توانایی برای مقاومت برسد.
وی افزود: این نظریه پنج ایستگاه اصلی را برای حرکت تاریخی مقاومت معرفی میکند که عبارتاند از حضرت نوح(ع)، حضرت ابراهیم(ع)، حضرت موسی(ع)، حضرت عیسی(ع) و پیامبر اکرم(ص).
این پژوهشگر در تشریح نخستین ایستگاه، یعنی دوران حضرت نوح(ع)، اظهار کرد: مسئله اصلی در زمان حضرت نوح(ع)، نپذیرفتن پیامبر بهعنوان واسطه میان انسان و خداوند بود. مردم با اصل خداوند و حتی ملائکه و وحی مشکل نداشتند، بلکه نمیپذیرفتند انسانی مانند خودشان از سوی خداوند بهعنوان پیامبر و واسطه هدایت معرفی شود.
وی با اشاره به آیات قرآن کریم درباره دعوت حضرت نوح(ع) و مخالفت مردم با بشربودن پیامبران گفت: یکی از محورهای اصلی مقاومت حضرت نوح(ع)، مقابله با همین تفکر بود که چرا باید از انسانی مانند خودمان پیروی کنیم. این مسئله در واقع نخستین مرحله شکلگیری جامعه توحیدی و پذیرش جایگاه پیامبر الهی بود.
اسعد با اشاره به نمونههای معاصر این تفکر افزود: گاهی مخالفت با ولایت فقیه نیز نه به دلیل مخالفت با اصل منظومه ولایت، بلکه به این دلیل است که فرد نمیخواهد شخص دیگری در جایگاه ولی فقیه قرار بگیرد. اگر همان جایگاه به خود او واگذار شود، ممکن است آن را بپذیرد. در واقع، مشکل چنین افرادی با اصل حق نیست، بلکه با این است که خودشان در آن جایگاه قرار ندارند.
وی درباره دومین ایستگاه تاریخی مقاومت، یعنی حضرت ابراهیم(ع)، گفت: در این مرحله، مسئله اصلی تأسیس و شکلگیری جامعه توحیدی بود. حضرت ابراهیم(ع) تلاش میکرد جامعهای بر اساس توحید شکل دهد و مردم را به پذیرش خداوند و محوریت توحید دعوت کند.
این استاد آرژانتینی ادامه داد: در ایستگاه سوم، حضرت موسی(ع) برای استقرار شریعت و احکام الهی مبارزه میکرد و مسئله اصلی در این مرحله، حاکمیت احکام و قوانین خداوند بود.
وی با اشاره به دوران حضرت عیسی(ع) اظهار کرد: در ایستگاه چهارم، یهودیان آنقدر حضرت عیسی(ع) را آزار دادند که خداوند متعال ایشان را به آسمان برد. از این منظر، بازگشت حضرت عیسی(ع) در آخرالزمان نیز با مسئله تحقق حکومت الهی و استقرار حاکمیت اسلامی پیوند دارد؛ موضوعی که در همراهی با امام زمان(عج) محقق خواهد شد.
اسعد تصریح کرد: بنابراین، دومین رکن مقاومت اسلامی این است که امتداد تاریخی آن را در نظر بگیریم. اگر تصور کنیم مقاومت ما صرفاً یک حرکت جدید است و ارتباطی با مقاومت حضرت نوح(ع)، حضرت ابراهیم(ع) و دیگر پیامبران ندارد، در حقیقت یکی از ارکان مقاومت اسلامی را نادیده گرفتهایم. مقاومت اسلامی، حرکتی ممتد در طول تاریخ است.
* تربیت جهادی؛ حلقه مفقوده منظومه مقاومت
وی در تشریح سومین بُعد مقاومت، یعنی مقاومت عمقی، اظهار کرد: مقاومت عمقی به معنای شکلگیری یک منظومه نظامی و جهادی قرآنی است. قرآن کریم در مجموعه آیاتی که درباره جهاد و تقابل حق و باطل بیان میکند، در حقیقت یک منظومه تربیتی جهادی و مدرسهای جامع برای تربیت نظامیان، مجاهدان، مبارزان و نیروهای مقاوم ایجاد میکند.
این پژوهشگر با اشاره به دیدگاه یکی از شاگردان شهید صدر، شیخ مهدی دفتری، درباره ضرورت بازخوانی تربیت نظامی قرآنی گفت: یکی از شاگردان شهید صدر نقل میکند که ایشان در جمع تعدادی از شاگردان خود، موضوعاتی مانند اقتصاد، حکومت، سیاست و اجتماع را برای پژوهش به آنان واگذار کرد و از یکی از شاگردان خواست موضوع مهدویت را دنبال کند.
وی افزود: آن شاگرد حدود ۴۰ سال در حوزه مهدویت فعالیت کرد و کتابهایش از آثار مهم این حوزه به شمار میرود؛ بهگونهای که نسخههایی از آثار او برای مقام معظم رهبری و سیدحسن نصرالله ارسال میشد. او در محیط مقاومت نیز جایگاه علمی و فکری شناختهشدهای داشت و فرزندانش نیز در حزبالله لبنان فعالیت میکردند.
اسعد با اشاره به یکی از آثار این پژوهشگر درباره تربیت نظامی قرآنی اظهار کرد: وی در کتاب خود با عنوان «ربّ العسکری القرآنی المفقود» به دنبال تبیین تربیت نظامی قرآنیِ مغفولمانده است و با بررسی آیات جهاد، شش بُعد اساسی برای تربیت نظامی انسانها در قرآن معرفی میکند.
وی ادامه داد: از میان این شش بُعد، تنها یک مورد به جنبه مادی و نظامی اختصاص دارد و پنج بُعد دیگر به جنبههای معنوی، روحی و باطنی مقاومت و جهاد مربوط میشود. این نکته نشان میدهد که برخلاف برخی برداشتها، قدرت نظامی و تجهیزات، تمام حقیقت آمادگی برای مقاومت نیست.
* شش مؤلفه قرآنی برای تربیت نیروهای مقاوم
این استاد و پژوهشگر آرژانتینی با اشاره به آیات قرآن کریم و روایتی از امام صادق(ع)، به تشریح شش مؤلفه مورد نظر در تربیت جهادی پرداخت و گفت: در نگاه قرآنی، پنج مؤلفه اصلی مقاومت به ابعاد معنوی و تربیتی اختصاص دارد و تنها یک مؤلفه به تجهیزات و توان نظامی مربوط است.
وی نخستین مؤلفه را ایمان دانست و اظهار کرد: ما بدون ایمان، لشکر و نیروی جهادی واقعی نداریم. هر اندازه عضلات یک فرد قوی باشد، سلاح و تجهیزات داشته باشد و از راهبرد، تاکتیک و سیاست خارجی برخوردار باشد، اصل و اساس قدرت او ایمان است.
اسعد با اشاره به آیات قرآن درباره نصرت مؤمنان افزود: در آیات متعددی از قرآن کریم، پیروزی و نصرت به ایمان پیوند خورده است؛ از جمله آیاتی که از یاری مؤمنان و تحقق وعده الهی درباره نصرت آنان سخن میگوید. این آیات نشان میدهد که ایمان، اصل و مبنای مقاومت است.
وی با اشاره به آیه «إِنَّ اللَّهَ یَنْصُرُ مَنْ یَنْصُرُهُ» خاطرنشان کرد: جهاد و مقاومت برای نصرت دین خداوند است، نه برای اهدافی جدا از آن. البته در ذیل این هدف، موضوعاتی همچون دفاع از مقدسات، سرزمین و نظام اسلامی نیز قرار میگیرد، اما نباید اصل را فراموش کنیم.
این پژوهشگر دومین مؤلفه را توکل بر خداوند برشمرد و گفت: در آیات قرآن، پس از تأکید بر ایمان، موضوع توکل نیز مطرح شده است. در حقیقت، فرهنگ توکل در مبارزه و میدان مقاومت، یکی از ارکان اساسی پیروزی به شمار میرود.
وی سومین مؤلفه را یاری دین خداوند و چهارمین مؤلفه را اطاعت از خدا، پیامبر و اولیالامر دانست و اظهار کرد: در این منظومه، اطاعت و ولایت جایگاه بسیار مهمی دارد. نظام ولایت فقیه، از این جهت که مسیر هدایت و مدیریت جامعه را در چارچوب ولایت و اطاعت مشخص میکند، از ظرفیت مهمی برخوردار است.
اسعد با اشاره به وضعیت جهان اسلام افزود: در جهان اسلام، بسیاری از جوامع از وحدت در رهبری و مرجعیت واحد برخوردار نیستند و با تعدد مراجع، مذاهب، دیدگاهها و قرائتها مواجهاند. درحالیکه وجود محور ولایت و رهبری، امکان مدیریت و هدایت منسجم جامعه را فراهم میکند.
وی پنجمین مؤلفه را صبر و استقامت عنوان کرد و با اشاره به آیه قرآن کریم درباره غلبه گروه اندکِ صابر بر گروه بزرگتر گفت: در مقاومت اسلامی، یک نفر با صبر میتواند به اندازه دو نفر قدرت پیدا کند؛ یکصد نفر با صبر میتوانند بر دویست نفر غلبه کنند و یکهزار نفر با صبر میتوانند بر دو هزار نفر پیروز شوند. این یک معادله اصیل قرآنی است و نشان میدهد که صبر در منظومه مقاومت، نقش تعیینکنندهای دارد.
این استاد آرژانتینی ششمین مؤلفه را توان و آمادگی مادی و نظامی دانست و تأکید کرد: تنها یکی از شش مؤلفه مورد تأکید قرآن به قدرت مادی، سلاح و تجهیزات نظامی اختصاص دارد و پنج مؤلفه دیگر به ایمان، نصرت دین خدا، توکل، اطاعت از ولایت و صبر مربوط است.
* قدرت بازدارندگی تنها در موشک و تجهیزات نظامی خلاصه نمیشود
اسعد با اشاره به مفهوم بازدارندگی و رعب در آیات قرآن کریم اظهار کرد: برخی تصور میکنند قدرت بازدارندگی تنها به تعداد موشکها، گلولهها، تجهیزات نظامی و تونلهای زیرزمینی وابسته است. البته این امکانات برای مقابله با دشمن ضروری و ارزشمند است، اما در تربیت قرآنی، حتی ایجاد رعب در دل دشمن نیز در نهایت به اراده و قدرت خداوند وابسته است.
وی افزود: قرآن کریم در کنار توان نظامی، بر ایمان، توکل، صبر، اطاعت از ولایت و دیگر مؤلفههای معنوی تأکید میکند. بنابراین، قدرت واقعی مقاومت را نباید صرفاً در ابزارهای مادی جستوجو کرد.
این پژوهشگر با اشاره به ضرورت توجه به تربیت معنوی نیروهای مقاوم خاطرنشان کرد: گاهی در فضای طلبگی، برخی افراد تصور میکنند صرفاً با انجام یک فعالیت خاص، مانند ورزش یا گوش دادن طولانیمدت به قرآن، برای یک مأموریت بزرگ آماده میشوند؛ درحالیکه باید به همه ابعاد تربیت توجه داشت.
وی با بیان خاطرهای از دوران طلبگی خود گفت: حدود ۳۰ سال پیش، در سال ۱۳۷۶، طلبهای را میشناختم که هر روز سه تا چهار ساعت ورزش میکرد. در آن زمان به او میگفتم ما طلبه هستیم و باید درس بخوانیم، اما او معتقد بود که در حال آماده شدن برای امام زمان(عج) است.
اسعد ادامه داد: همچنین در یک کلاس تجوید، استادی به ما میگفت اگر روزانه ۱۰ ساعت به قرآن گوش ندهید، قاری نخواهید شد. درحالیکه چنین شیوهای از استفاده از عمر، نیازمند بازنگری است. کاش به جای چنین برنامههایی، به ما گفته میشد بخشی از وقت خود را به ورزش، بخشی را به تهذیب نفس، بخشی را به ارتباط با خداوند، بخشی را به افزایش بصیرت و بخشی را به ارتباط با امام زمان(عج) اختصاص دهید.
وی تأکید کرد: تربیت سرباز امام زمان(عج) تنها با یک فعالیت حاصل نمیشود، بلکه باید همه ابعاد وجودی انسان در مسیر آمادگی قرار گیرد.
* جمهوری اسلامی ایران؛ نقطه تلاقی سه بُعد مقاومت
این استاد و پژوهشگر آرژانتینی با جمعبندی مباحث خود اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران و مقاومت اسلامی در نقطه تلاقی سه خط و سه بُعد مقاومت قرار دارند؛ یعنی مقاومت طولی، عرضی و عمقی.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران به نام اسلام، خداوند، قرآن و دولت امام زمان(عج) در حال مقاومت است، نه با اهدافی جدا از این منظومه. دشمن نیز طی حدود ۵۰ سال گذشته با انقلاب اسلامی درگیر بوده و علت اصلی این تقابل، ماهیت اسلامی و الهی این انقلاب است.
اسعد با اشاره به سخن امام خمینی(ره) درباره نقش عاشورا و کربلا در حفظ اسلام گفت: حضرت امام همواره تأکید داشتند که هرچه داریم از عاشورا و کربلاست. همچنین در منظومه فکری امام شهید، سه مؤلفه عقلانیت، عدالت و معنویت از یکدیگر جدا نیستند و باید در کنار هم مورد توجه قرار گیرند.
انتهای پیام/










نظر شما